verder leren met bordspellen

verbreding en verdieping door het spel van spellen

Kinderen zitten ongeveer een kwart van de dag in de schoolbanken (als je slapen tenminste rekent tot dagbesteding). Op school wordt verwacht dat leerlingen kennis verwerven. Het SLO heeft daartoe in 2006 kerndoelen geformuleerd die beschrijven wat kinderen aan het einde van de basisschool moeten weten. Deze kerndoelen zijn in 2009 verder uitgewerkt in de TULE (Tussendoelen en leerlijnen). Methodes hebben deze leerlijnen uitgewerkt in een compleet en verantwoord programma voor alle kinderen op de basisschool.

Het programma op school is afgestemd op de gemiddelde leerling. Elke school voorziet in ondersteuning voor leerlingen waarbij het leren niet vanzelf gaat in vorm van extra uitleg en meer oefentijd. Ook voor leerlingen die vlotter en gemakkelijker leren wordt het programma aangepast. Die leerlingen krijgen een kortere instructie en vaak moeilijkere en uitdagendere oefeningen aangeboden.

Opvallend is dat er vaak een oplossing wordt gevonden in lesmateriaal. Over het algemeen heerst de idee dat leren enkel kan plaatsvinden met “ouderwetse” schoolse opdrachten. Terwijl bekend is dat juist variatie kan leiden tot nieuwe inzichten en een andere aanpak (waarbij niet de focus ligt op leren, maar op onderdekken of verkennen). Spellen bieden een grote variatie aan aanknopingspunten om het het leerstof aanbod te te verrijken of anders aan te bieden.


PASSENDE LEERDOELEN EN WERKVORMEN

Zoals bij elk onderwijsmateriaal, geldt ook voor de inzet van spellen, dat de inzet pas waardevol is als er goede doelen en werkvormen aan worden verbonden. Bij het koppelen van leerdoelen worden vaak brede kennis- en leerdoelen geformuleerd zonder inhoudelijk naar het spel te bekijken en de betreffende leerlijn te bestuderen. Door Yathzee of Qwixx te spelen zouden kinderen leren optellen. De leerlijn “optellen en aftrekken” beschrijft echter een oplopende moeilijkheidsgraad van groep 3 naar groep 8. Betekent dit dan dat deze spellen niet geschikt zijn voor de hogere groepen? Nee, niets is minder waar! Juist wanneer de focus wordt gelegd op andere accenten in het spel, zoals kansberekening, planning en waardebepaling blijken deze spellen ook zeer geschikt voor de hogere groepen. Passende werkvormen in combinatie met een strakke focus op doelen maken het verhogen van leerprestaties op deze manier mogelijk.

Bovenstaande is een goed voorbeeld van verrijking van het onderwijsprogramma. Reguliere onderwijsdoelen worden behaald door de dezelfde leerstof op een andere manier aan te bieden en middels een andere werkvorm. Verrijking, toch vaak een vorm van herhaling van dezelfde leerstof (maar dan moeilijker of in een andere context), is helaas niet altijd een oplossing om kinderen gemotiveerd te houden om te leren. Vaak passen slimme leerlingen de geleerde kennis al toe in dagelijkse situaties. Deze leerlingen zullen gemotiveerd worden vanwege de nieuwe werkvorm, maar boeken weinig leerwinst omdat zij onbewust deze kennis toepassen.

Natuurlijk is het bewust maken van leerlingen van hun kennis en vaardigheden altijd goed. Sterker nog, het bewust maken van hun huidige niveau kan het startpunt zijn voor verdieping van kennis en vaardigheden. Het spelen van spellen helpt leerlingen dan om beter te worden in bepaalde vaardigheden door deze direct in de praktijk toe te kunnen passen en het op het effect te reflecteren. 


VERBREDING EN VERDIEPING

Spellen hebben ook de kracht om leerlingen te interesseren voor om nieuwe kennis of te motiveren om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen. Spellen rondom een bepaald (historisch) thema kunnen aanleiding zijn om je te verdiepen in dat onderwerp. Na het spel te hebben gespeeld kan een speler bijvoorbeeld meer willen weten over het onderwerp of is in elk geval gevoelig en gemotiveerd voor het leren van nieuwe dingen rondom dit onderwerp. Elementen uit het spel kunnen dan als opstap worden gebruikt om bepaalde nieuwe leerstof (zelfs buiten het bestaande curriculum) aan te bieden. Dit is een prachtig voorbeeld van spontane verbreiding van het onderwijsaanbod.

Andersom werkt het vaak werkt het ook zo. Doordat iemand geïnteresseerd is in een bepaald onderwerp, zal deze extra gemotiveerd zijn om spel rondom dat thema te spelen. Opmerkzame en kritische spelers zullen vervolgens hun kennis toetsen aan situaties aan het spel. Dit kan leiden tot interessante gesprekken over de vertaling van de realiteit naar het spel. 

Er zijn ook situaties denkbaar dat leerlingen bepaalde kennis of vaardigheden nodig hebben om een spel goed te kunnen spelen. Binnen het domein rekenen kun je dan denken aan aan rekenen met geld (bij Monopoly) of ruimtelijk inzicht en geometrische vormen (bij Bloqs). Door buiten de spelsituatie te oefenen en zich nieuwe vaardigheden eigen te maken, worden men vanzelf ook beter in het spel. Een persoonlijk doel wordt daarmee gesteld binnen een zeer motiverende context.

Door doelbewust leeractiviteiten rondom spellen aan te bieden en leervragen te stellen hebben leerlingen vaak niet in de gaten dat ze heel veel aan het leren zijn. Waarschijnlijk zullen ze niet eens bewust zijn van het leren.


PARTNERS EN SAMENWERKING

De variatie en de mogelijkheden om spellen in te zetten als verrijkings- en verbredingsmateriaal zijn eindeloos, mits er door een onderwijskundige bril naar wordt gekeken en duidelijke doelen aan worden gesteld. Het team van Pumpkin Games bestaat uit onderwijsspecialisten met een duidelijke visie op de mogelijkheden van de inzet van bordspellen als verrijkings- of verdiepingsmateriaal. Binnen het Pumpkin Games Academy worden deze ideeën uitgewerkt voor de in eigen beheer ontwikkelde en uitgegeven spellen. Daarnaast staan wij zeker open voor samenwerking met andere partijen (zoals scholen en uitgevers) om meer materiaal te ontwikkelen en nadenken over de onderwijskundige inzet van spellen.